പട്രോഡോളർ രാഷ്ട്രീയവും അമേരിക്കൻ ആധിപത്യവും: ഒരു വിശകലനം.

 ആമുഖം.

ആഗോള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ, പലപ്പോഴും സൈനിക ശക്തിയും നയതന്ത്രവുമാണ് ആധിപത്യത്തിന്റെ പ്രധാന ഉപകരണങ്ങളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ ഇവയ്ക്കൊപ്പം, കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മവും എന്നാൽ ഒരുപോലെ ശക്തവുമായ മറ്റൊരു ഘടകം കൂടിയുണ്ട്: "കറൻസിയുടെ ആധിപത്യം". രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിനുശേഷം, അമേരിക്കൻ ഡോളർ ഈ പദവി അലങ്കരിക്കുകയും, അത് സംരക്ഷിക്കാനും നിലനിർത്താനുമായി സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സംവിധാനം രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഈ സംവിധാനമാണ് പട്രോഡോളർ വ്യവസ്ഥിതി എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, ആഗോള എണ്ണവ്യാപാരം അമേരിക്കൻ ഡോളറിൽ നടത്താനുള്ള ഒരു ധാരണയാണിത്. എന്നാൽ ഇത് വെറുമൊരു വാണിജ്യ ക്രമീകരണമല്ല; മറിച്ച്, അമേരിക്കയ്ക്ക് അതിന്റെ സാമ്പത്തിക കമ്മികൾ നികത്താനും, സൈനിക വ്യയം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും, ആഗോളതലത്തിൽ നിയന്ത്രണം ചെലുത്താനും കഴിയുന്ന ഒരു അസമമായ പദവി ("എക്സോർബിറ്റന്റ് പ്രിവിലേജ്") സമ്മാനിച്ചു .  

 പട്രോഡോളർ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ ചരിത്രവും ഘടനയും

a) ബ്രെട്ടൺ വുഡ്സിന്റെ തകർച്ചയും പുതിയ അന്വേഷണവും

1971-ൽ പ്രസിഡന്റ് റിച്ചാർഡ് നിക്സൺ ഡോളറിന്റെ സ്വർണ്ണ മാനദണ്ഡം അവസാനിപ്പിച്ചതോടെ (നിക്സൺ ഷോക്ക്), ബ്രെട്ടൺ വുഡ്സ് കരാർ പ്രകാരമുള്ള സ്ഥിര വിനിമയ നിരക്ക് വ്യവസ്ഥ തകർന്നു. ഡോളറിന് ഇനി സ്വർണ്ണത്തിന്റെ പിൻബലമില്ലാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ, ആഗോള ആവശ്യകത നിലനിർത്താൻ അമേരിക്കയ്ക്ക് മറ്റൊരു മാർഗ്ഗം ആവശ്യമായി വന്നു .

b)1974-ലെ സൗദി-അമേരിക്കൻ കരാർ: ജനനം

ഈ പ്രതിസന്ധിക്കുള്ള പരിഹാരമായിരുന്നു 1974-ലെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കരാർ. അമേരിക്കൻ സ്റ്റേറ്റ് സെക്രട്ടറി ഹെൻറി കിസിഞ്ചറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സൗദി അറേബ്യയുമായി ഒരു ധാരണയിലെത്തി. ഇതനുസരിച്ച്, സൗദി അറേബ്യ തന്റെ എണ്ണ വിൽപ്പന അമേരിക്കൻ ഡോളറിൽ മാത്രമായി നടത്തും. പകരമായി, സൗദിക്ക് അമേരിക്ക സൈനിക സംരക്ഷണവും നൂതന ആയുധങ്ങളും നൽകുകയും, സൗദിയുടെ മിച്ച ഡോളർ നിക്ഷേപം അമേരിക്കൻ ട്രഷറി ബോണ്ടുകളിൽ നടത്താനുള്ള സൗകര്യവും ഒരുക്കുകയും ചെയ്തു . ഇതോടെ ഒപെക് (OPEC) രാജ്യങ്ങളും ഈ മാതൃക പിന്തുടർന്നു. ഇതാണ് "പെട്രോഡോളർ റീസൈക്ലിംഗ്" എന്ന പ്രക്രിയയ്ക്ക് തുടക്കമിട്ടത് - എണ്ണ വിൽപ്പനയിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഡോളർ വീണ്ടും അമേരിക്കൻ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന ചക്രം .

പട്രോഡോളറും അമേരിക്കൻ അധിനിവേശ രീതികളും: ഇടപെടലിന്റെ രേഖകൾ

ചരിത്രകാലം മുന്നോട്ടായുമ്പോൾ ഡോളർ എന്നത് വലിയ ഒരു ശക്തികേന്ദ്രമാക്കി അമേരിക്ക മാറ്റി.

ഡോളറിനെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന ഏതൊരു നീക്കവും അമേരിക്ക സഹിക്കില്ല എന്ന രീതിയിൽ വരെ ഇതിന് മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. ഉദാഹരണത്തിന് ഇറാഖും ലിബിയയും. ഔദ്യോഗിക കാരണങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായിരുന്നെങ്കിലും, ഇവയ്ക്ക് പിന്നിൽ പട്രോഡോളർ വ്യവസ്ഥിതിയെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള താൽപ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു എന്ന വാദം ശക്തമാണ്.

ഇറാഖ് 2000-ത്തിൽ സദ്ദാം ഹുസൈന്റെ ഭരണകൂടം, ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ "ഓയിൽ ഫോർ ഫുഡ്" പദ്ധതിയിൽ തങ്ങളുടെ എണ്ണ ഡോളറിന് പകരം യൂറോയിൽ വിൽക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. മൂന്ന് വർഷത്തിന് ശേഷം, വൻതോതിലുള്ള നാശത്തിന്റെ ആയുധങ്ങൾ എന്ന ആരോപണവുമായി അമേരിക്ക ഇറാഖ് ആക്രമിച്ചു. ആയുധങ്ങൾ കണ്ടെത്താനായില്ലെങ്കിലും, സദ്ദാമിന്റെ പതനത്തിനു ശേഷം ഇറാഖി എണ്ണ വിൽപ്പന വീണ്ടും ഡോളറിലേക്ക് മാറ്റപ്പെട്ടു .

ലിബിയ (2011): മുഅമ്മർ ഗദ്ദാഫി, ഒരു പാൻ-ആഫ്രിക്കൻ സ്വർണ്ണ-ദിനാർ കറൻസി അവതരിപ്പിച്ച് ആഫ്രിക്കൻ എണ്ണ-ധാതു വ്യാപാരം ഡോളറിൽ നിന്ന് മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചു. ഈ നീക്കം ഡോളറിന്റെ ആധിപത്യത്തിന് നേരിട്ടുള്ള വെല്ലുവിളിയായിരുന്നു. 2011-ലെ നാറ്റോ ഇടപെടലും ഗദ്ദാഫിയുടെ മരണവും ഈ പദ്ധതി അവസാനിപ്പിച്ചു .

സമീപകാലത്തെ ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ് ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ എണ്ണ ശേഖരമുള്ള രാജ്യമാണ് വെനിസ്വേല. നിക്കോളാസ് മാദുരോ ഭരണകൂടം, യുഎസ് ഉപരോധങ്ങൾക്കിടയിലും, എണ്ണ വ്യാപാരം യുവാൻ, യൂറോ, റൂബിൾ തുടങ്ങിയ കറൻസികളിൽ നടത്താനും SWIFT സമ്പ്രദായത്തിന് ബദലായി ചൈനീസ് CIPS സംവിധാനം ഉപയോഗിക്കാനും ശ്രമിച്ചു . ഡോളറിനെ മറികടക്കാനുള്ള ഈ ശ്രമം, രാജ്യത്തിനെതിരായ കടുത്ത സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങൾക്കും, 2026 ജനുവരിയിൽ മാദുരോയെ പിടികൂടുന്നതിനുമുള്ള തീവ്രശ്രമങ്ങൾക്കും കാരണമായി . വെനിസ്വേലൻ പ്രതിനിധി അലക്സ് സാബിന്റെ അറസ്റ്റ് പോലുള്ള സംഭവങ്ങൾ, ബദൽ സാമ്പത്തിക പാതകൾ അവസാനിപ്പിക്കാൻ അമേരിക്ക ആഗോളതലത്തിൽ നിയമ-സൈനിക ശക്തി പ്രയോഗിക്കുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണങ്ങളാണ് .

പതിറ്റാണ്ടുകളോളം, ഡോളറിന്റെ ആധിപത്യം അതിന്റെ ഉപയോഗക്ഷമതയിലും (ലിക്വിഡിറ്റി, സ്ഥിരത) അമേരിക്കൻ വിപണിയുടെ ആഴത്തിലും അധിഷ്ഠിതമായിരുന്നു. ഇത് "സോഫ്റ്റ് പവറിന്റെ" ഒരു രൂപമായിരുന്നു . എന്നാൽ സമീപ വർഷങ്ങളിൽ, ഡോളർ കൂടുതലായി നിർബന്ധത്തിന്റെ ഉപകരണമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അമേരിക്കയുടെ ധനകാര്യ ആധിപത്യം ഇനിപ്പറയുന്ന രീതികളിൽ പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നു:

· സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങൾ: ലോകത്തിലെ ഏകദേശം കാൽഭാഗം രാജ്യങ്ങൾക്കെതിരെ അമേരിക്ക ഏകപക്ഷീയമായ ഉപരോധങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഡോളർ വ്യവസ്ഥയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കുമെന്ന ഭീഷണി തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ആയുധമാണ് .

  · ആസ്തികൾ മരവിപ്പിക്കൽ: റഷ്യയുടെ കേന്ദ്ര ബാങ്ക് ആസ്തികൾ മരവിപ്പിച്ചതും, അഫ്ഗാനിസ്ഥാന്റെ കരുതൽ ധനം തടഞ്ഞതും, മറ്റ് രാജ്യങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ ഡോളർ കരുതൽ ശേഖരം അമേരിക്കയുടെ പ്രവേശനത്തിൽ സുരക്ഷിതമല്ല എന്ന ആശങ്ക ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട് .

  · SWIFT-ൽ നിന്ന് വിച്ഛേദിക്കൽ: ആഗോള ബാങ്കിംഗ് ആശയവിനിമയ ശൃംഖലയായ SWIFT-ൽ നിന്ന് രാജ്യങ്ങളെ പുറത്താക്കാനുള്ള അധികാരവും അമേരിക്കയ്ക്കുണ്ട്.

എന്നാൽ പട്രോഡോളർ വ്യവസ്ഥിതി ഇപ്പോൾ കടുത്ത വെല്ലുവിളി നേരിടുകയാണ്. "ഡി-ഡോളറൈസേഷൻ" (ഡോളർ വിമുക്തമാക്കൽ) എന്ന പ്രവണത ശക്തമാവുകയാണ്.ഇത് അമേരിക്ക നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികളിലൊന്നാണ്,

 അമേരിക്കയുടെ ആഗോള ജിഡിപി വിഹിതം കുറയുകയും, ചൈന പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ സൗദി എണ്ണയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉപഭോക്താക്കളായി മാറുകയും ചെയ്തു. സൗദി അറേബ്യ പോലും തങ്ങളുടെ എണ്ണ യുവാനിൽ വിൽക്കാൻ തയ്യാറാണെന്ന് സൂചിപ്പിച്ചു കഴിഞ്ഞു. ഇത് കേവലം സാമ്പത്തിക മേഖലക്ക് ഉദാഹരണമാണ്

ഇനി രാഷ്ട്രീയ കാരണങ്ങളിലേക്ക് വഴിതിരിയുമ്പോൾ അമേരിക്കയുടെ ഉപരോധങ്ങളും സാമ്പത്തിക ആയുധവൽക്കരണവും, മറ്റ് രാജ്യങ്ങളെ ബദൽ മാർഗ്ഗങ്ങൾ തേടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു എന്നതാണ് യാഥാർഥ്യം.

തുടങ്ങി ബദൽ സംവിധാനങ്ങളായ ബ്രിക്സ് (BRICS) (ബ്രസീൽ, റഷ്യ, ഇന്ത്യ, ചൈന, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക) ഡോളറിന് പകരം പ്രാദേശിക കറൻസികളിൽ വ്യാപാരം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും പുതിയ ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ (ന്യൂ ഡെവലപ്മെന്റ് ബാങ്ക്) സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.പുതിയ പേയ്മെന്റ് സംവിധാനങ്ങളായ ചൈനയുടെ CIPS, mBridge പോലുള്ള ഡിജിറ്റൽ കറൻസി പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും, BRICS-ന്റെ "യൂണിറ്റ്" എന്ന ടോക്കൺ പോലുള്ള ആശയങ്ങളും തുടങ്ങി ഡോളർ ആധിപത്യത്തിന് ബദലായി വളർന്നുവരുന്നു.

  ഇതിന് തെളിവായ കണക്കുകൾ നോക്കിയാൽ ആഗോള കരുതൽ ശേഖരത്തിൽ ഡോളറിന്റെ പങ്ക് 2000-ത്തിലെ 71% ൽ നിന്ന് 2026-ഓടെ 58%-59% ആയി കുറഞ്ഞു . 2023-ൽ ആഗോള എണ്ണ വ്യാപാരത്തിന്റെ അഞ്ചിലൊന്ന് നോൺ-ഡോളർ കറൻസികളിലായിരുന്നു .

ഉപസംഹാരം

പട്രോഡോളർ വ്യവസ്ഥിതി അമേരിക്കയ്ക്ക് നൽകിയ അസാമാന്യമായ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങൾ, ആ വ്യവസ്ഥിതിയെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ശക്തമായ പ്രേരണ സൃഷ്ടിച്ചു. ഇറാഖും ലിബിയയും കാണിച്ചുതന്നത്, ഈ വ്യവസ്ഥയ്ക്കെതിരായ തുറന്ന വെല്ലുവിളികൾ സൈനിക ഇടപെടലിന് കാരണമായി എന്നാണ്. വെനിസ്വേലയുടെ കാര്യത്തിൽ, കടുത്ത സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങളും നിയമപരമായ നീക്കങ്ങളും ആണ് ഉപയോഗിച്ചത്. എന്നാൽ, അമേരിക്കൻ സാമ്പത്തിക ശക്തിയുടെ ആപേക്ഷികമായ തകർച്ച, ചൈനയുടെ ഉയർച്ച, അമേരിക്കൻ നിർബന്ധിത നടപടികളോടുള്ള വിദ്വേഷം, സാങ്കേതികവിദ്യയിലെ പുരോഗതി എന്നിവ ഡോളറിന്റെ ഏകധ്രുവ ആധിപത്യത്തിന് വെല്ലുവിളി ഉയർത്തുന്നു. പട്രോഡോളറിന്റെ പതനം ഒറ്റ രാത്രി കൊണ്ട് സംഭവിക്കുന്ന ഒന്നായിരിക്കില്ല, മറിച്ച് സാവധാനത്തിലുള്ള ഒരു മണ്ണൊലിപ്പ് പോലെയായിരിക്കും . എങ്കിലും, ലോകം ക്രമേണ ഒരു ബഹുധ്രുവ ധനകാര്യ ക്രമത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയാണ്. ഒരു കറൻസിയുടെ ആധിപത്യം നിലനിർത്താൻ ഭയത്തെ ആശ്രയിക്കേണ്ടിവരുമ്പോൾ, ആ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ അന്ത്യം അനിവാര്യമായിരിക്കും എന്ന ചരിത്രപാഠമാണ് വെനിസ്വേല ലോകത്തെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് .